و نيز بر اساس همين خط و برنامه بود كه پيروانش براى تبليغ اسلام بعد از او به همه جهان گام نهادند ، و تعاليم اسلام را در دنيا منتشر ساختند . در اينكه چرا روز قيامت « يوم الجمع » ناميده شده ، تفسيرهاى متعددى وجود دارد : گاه گفته‌اند به خاطر آن است كه ميان ارواح و اجساد جمع مىشود . گاه گفته‌اند از اين نظر است كه بين انسان و عملش جمع خواهد شد . و يا از اين نظر كه ميان ظالم و مظلوم اجتماع حاصل مىشود . ولى ظاهر اين است كه منظور اجتماع همه خلايق در آن روز بزرگ است از اولين و آخرين ، همانگونه كه در آيه 50 سوره واقعه آمده است : قُلْ إِنَّ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ لَمَجْمُوعُونَ إِلى مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ : « بگو اولين و آخرين همگى در موعد روز معينى جمع مىشوند » . و از آنجا كه جمله « * ( فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ ) * » بيانگر تقسيم مردم به دو گروه بود ، در آيه بعد مىافزايد : « اگر خدا مىخواست همه آنها را امت واحدى قرار مىداد ، و به حكم اجبار هدايت مىكرد و مؤمن مىساخت » . ( * ( وَلَوْ شاءَ اللَّه لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً واحِدَةً ) * ) . اما ايمان اجبارى چه ارزشى دارد ؟ و چگونه مىتواند معيار كمال انسانى گردد ؟ تكامل واقعى آن است كه انسان با اراده خويش ، و در نهايت اختيار و آزادى طى كند . آيات قرآن پر است از دلائل اختيار و آزادى اراده انسان ، اصولا امتياز انسان از جانداران ديگر همين مساله است ، و اگر آزادى انسان از او گرفته شود در حقيقت انسانيت او از او گرفته شده است ! اين بزرگترين امتيازى است كه خداوند به او داده ، و راه تكامل را به